Trump wil de EU kapot. Heeft hij daar de economische slagkracht voor?

Schoors: “Nee, absoluut niet. Daar is de economie van Europa als grootste handelsblok van de wereld veel te sterk voor. Maar het was heel schokkend om in de National Security Strategy letterlijk te lezen dat Europa een probleem is en dat de EU uit elkaar moet worden gespeeld. Maar laten we duidelijk zijn: als Trump iemand steunt bij verkiezingen, haalt die het níét. In Canada heeft hij de tegenstander van Mark Carney gesteund, in Hongarije Viktor Orbán en allemaal hebben ze in het zand gebeten. Trump is bijna toxisch geworden: alles wat hij aanraakt, verkruimelt. Dat is goed nieuws: mensen hebben langzaam door dat hij een hol vat is, dat hij maar wat doet zonder al te veel strategie.

“Het is natuurlijk raar en gevaarlijk dat Amerika zich in die mate wil mengen in de Europese politiek. Dan spreek je niet meer van een partner, maar van het omgekeerde. Maar Trump is zo giftig geworden dat zijn steun nu averechts werkt. De nationalistische partijen in Europa distantiëren zich al volop van hem – de Italiaanse premier Giorgia Meloni is een goed voorbeeld. Ik vraag me ook af hoelang Mark Rutte het nog zal volhouden als NAVO-chef. Je kunt vriendelijk blijven zoveel je wilt, het levert helemaal niets op. Achteraf bekeken had Rutte een andere aanpak moeten kiezen, maar wie had kunnen inschatten dat Trump zo aberrant zou zijn? Het is echt verregaand. Zo zijn de helft van zijn ministers voormalige hosts van talkshows die hem goedgezind waren. Waar ben je dan mee bezig?”

Met het tegendeel van wat hij zijn kiezers beloofd heeft: hij zou zich concentreren op Amerika en zeker geen oorlogen beginnen.

Schoors: (knikt) “Donald Trump is allesbehalve bezig met Amerika groot te maken. Hij doet de zotste dingen eerst. Onlangs heeft hij TotalEnergies een miljard dollar betaald om een windmolenpark níét te bouwen, maar vooral olie te blijven ontginnen. Waar gaat dit over? Immers voor Amerika is dat ronduit slecht, want windmolenparken produceren de goedkoopste energie. En ook in Amerika stijgen de prijzen aan de pomp.”

Curieus genoeg is het effect van een verzwakt Amerika exact wat hij beoogt: Europa wordt op de proef gesteld.

Schoors: “Donald Trump verzwakt Amerika en versterkt Rusland. Hij heeft wel wapens aan Oekraïne geleverd, maar heel veel van zijn beslissingen waren extreem pro-Russisch. De vredesonderhandelingen hebben ook niets met principes te maken, het is pure koehandel: met een cynische zakelijkheid wordt afgesproken wie welke mijnen en grondstoffen krijgt.

“Maar ik betwijfel of Trump op de lange termijn goed nieuws blijft voor Rusland. Je kunt hem simpelweg niet vertrouwen. Hij heeft Syrië, Venezuela en Iran aangevallen, allemaal partners van Rusland. En telkens blijkt dat de Russen de landen die op hen rekenen gewoon moeten laten vallen, omdat ze niet de slagkracht en de competentie hebben om te helpen. Intussen is de internationale positie van Rusland danig verzwakt. Het brengt ook veel schade toe aan zichzelf, zijn economische potentieel, zijn bevolking. Rusland is bijna een paria-staat geworden.”

U kent het land erg goed en spreekt de taal ook. Wanneer was u er voor het laatst?

Schoors: “In 2019. Toen brak corona uit en daarna was er de invasie van Oekraïne. Nu wil en kan ik er niet meer heen, het zou ronduit gevaarlijk zijn. Maar ik doe nog altijd onderzoek over Rusland, ik heb net een paper over oppositieleider Aleksej Navalny en eentje over propaganda tijdens corona gepubliceerd. Geen enkel land heeft meer oversterfte gekend dan Rusland, de coronacrisis is daar zeer slecht beheerd. Maar nu ik Rusland niet meer binnen kan, dreigt dat onderzoek dood te bloeden. En bijna alle coauteurs met wie ik heb samengewerkt, zijn gevlucht.

“De hele intelligentsia is vertrokken, er zijn nu ongeveer een miljoen Russen het land uit gevlucht. Als je meerekent dat de oorlog intussen meer dan een miljoen slachtoffers heeft gemaakt, doden en zwaargewonden samengeteld, is Rusland dus twee miljoen mannen kwijt. Dat is gigantisch, zeker omdat ze onder andere door corona al een demografisch probleem hadden. Dat leidt tot een enorme druk op de economie.”

Over de Russische economie is niet iedereen het eens: volgens de een is de instorting nabij, volgens de ander floreert die oorlogseconomie net.

Schoors: “Beide zijn waar. Op korte termijn zorgt een oorlogseconomie voor een boost, op lange termijn ondergraaft het alles. Overigens kunnen alleen Rusland en de VS een oorlogseconomie ontplooien, want zij maken hun eigen wapens. Als je je wapens importeert, zoals wij, kan dat niet. In een oorlogseconomie geeft de overheid massaal veel uit aan de productie van wapens. Al dat geld wordt lokaal besteed door de bedrijfsleiders en werknemers, en dat leidt tot een kortstondige boom. In Rusland wordt die nog aangezwengeld doordat de lokale economie profiteert van het vele geld dat naar soldaten en hun families gaat, zowel het tekengeld als het smartengeld dat na een overlijden uitbetaald wordt.

“Maar op lange termijn ontstaat er een probleem, omdat al dat overheidsgeld – in 2025 ging het om 180 miljard euro, 40 procent van het Russische budget – niet gebruikt wordt voor de bouw van bruggen en dammen, havens en luchthavens en zo. Dat geld gaat samen met die wapens in rook op en verdwijnt dus uit de economie, die in snel tempo verschrompelt.

“Zoiets is alleen vol te houden als je oneindige reserves hebt, en de Russische reserves zijn bijna op. Na een paar maanden zitten ze al aan het voorziene begrotingstekort voor heel 2026. Het is geen toeval dat Poetin de btw en een aantal belastingen heeft verhoogd, en de oligarchen heeft gevraagd meer bij te dragen. De redding zou kunnen zijn dat de olie- en gasprijzen zijn gestegen door de stommiteit van Trump in Iran.”

Daarom viseren de Oekraïense drones de Russische exportinfrastructuur.

Schoors: “En met succes. Door de havens aan de Baltische Zee en de Zwarte Zee continu te bombarderen is de exportcapaciteit met 40 procent gereduceerd. De olie- en gasprijzen mogen dan verdubbeld zijn, de Russen profiteren er nauwelijks van. Dat is cruciaal voor Oekraïne, want het verband is zeer direct: mocht Rusland onbeperkt kunnen exporteren, dan was elke bom die Amerika op Iran dropt, eigenlijk een extra bom die Rusland op Oekraïne kan droppen. Want elke bom verhoogt de olie- en gasprijzen en bezorgt Rusland meer inkomsten. Daarom speelt Oekraïne het zeer slim als ze de Russische export viseren.”

Uiteindelijk is de Sovjet-Unie in 1991 ook uiteengevallen toen de inkomstenstroom uit gas en olie opdroogde.

Schoors: “Het hele systeem was toen totaal uitgehold, Rusland kon nog net overleven dankzij de export van olie en gas. En toen er een crash kwam, is het hele systeem in elkaar geklapt.

“Vandaag is het systeem sterker: Poetin heeft de landbouw weer op poten gezet en de voedselproductie op peil gekregen, zodat Rusland minder afhankelijk werd van de export van olie en gas. En hij heeft een zeer goed budgettair en monetair beleid gevoerd. Hij had een spaarpot van 600 miljard euro aangelegd voor deze oorlog: ruim 200 miljard staat geblokkeerd bij Euroclear en nog eens een kleine 200 miljard bij andere partijen in Europa, en in Rusland had hij de beschikking over een reserve van opnieuw een goeie 200 miljard. Maar die is dus stilaan op.”

Hebt u er zicht op wat de gewone Rus, Pjotr modaal, er allemaal van vindt?

Schoors: “Heel veel mensen zijn aan het twijfelen over het regime. Dat luidop zeggen is levensgevaarlijk – Aleksej Navalny heeft het ondervonden – maar bij enquêtes over de populariteit van Poetin kiezen almaar meer mensen voor ‘geen mening’, wat wellicht het veiligst is. (lacht) Nu de onvrede sluipend toeneemt door de vele oorlogsdoden en de economische stagnatie, wordt de propaganda opgevoerd: als je de hele tijd de boodschap verspreidt dat Poetin geweldig is, Rusland de oorlog wint en er geen protest is, gaan mensen denken dat ze als enigen bedenkingen hebben en zwijgen ze.

“De propaganda wordt wel extremer: ze zijn nu een soort digitaal ijzeren gordijn aan het bouwen. De gewone sociale media zijn al lang afgesloten en VPN-verbindingen zijn nu eigenlijk illegaal. Zo wordt iedereen naar MAX gedwongen, de Russische berichtenapp. Er wordt ook druk gewerkt aan Ruwiki, een alternatief voor Wikipedia. Alles over Poetin, Oekraïne en normen en waarden is daar herschreven.

“Omdat ze nog de onderliggende structuur van Wikipedia gebruiken, kun je zien wie wanneer wat heeft gewijzigd. Er blijken een tweehonderdtal mensen al die veranderingen door te voeren tussen negen en vijf. (lachje) Een hoop staatstrollen heeft dus de opdracht gekregen Wikipedia te herschrijven. En als die daarmee klaar zijn, wordt Wikipedia simpelweg geblokkeerd. Zo ontstaat een soort informatiekoepel om de bevolking rustig te houden.”

Is China de lachende derde bij de strapatsen van Donald Trump en Vladimir Poetin?

Schoors: “China kampt met een aantal fenomenale problemen, waarvan, naast de sterk verouderde bevolking,  de vastgoedcrisis misschien het grootste is. Die is al bijna tien jaar aan de gang, slorpt honderden miljarden op, en heeft veel Chinezen van hun spaargeld beroofd. Wij lenen bij een bank om een huis te kopen, de Chinezen deponeren spaargeld als voorafbetaling bij een bouwbedrijf, en als er een deel gebouwd is, storten ze bij en wordt de woning afgewerkt. Maar een aantal van die bedrijven zit in de problemen of is zo goed als failliet, waardoor daar nu twintig miljoen flatgebouwen half afgewerkt onbewoonbaar staan te wezen.

“Tot overmaat van ramp is de waarde van het vastgoed al bijna acht jaar aan het dalen, waardoor die half afgewerkte flats en huizen minder waard zijn dan wat de mensen al betaald hebben. Dat is een enorm financieel en economisch probleem voor China, want de bouwsector maakt daar 20 procent van de economie uit. De overheid heeft al honderden miljarden in de bouwbedrijven gepompt, maar die crisis blijft de economie naar beneden zuigen. Om uit die neerwaartse spiraal te raken investeert China zwaar in hoogspanningsleidingen, wegen, spoorlijnen, havens… En daarom zetten ze ook zo zwaar op export in.”

Met dat dumpen van goedkope spullen doen ze ons meer pijn dan consumenten hier beseffen.

Schoors: “We moeten Temu en die andere vreselijke websites nu maar eens een halt toeroepen. Hun producten zijn rotzooi, ze belasten het milieu enorm, en ze zijn vaak ook nog onveilig. Iedereen vindt het fantastisch dat ze daar voor een paar euro terechtkunnen als ze honderd T-shirts voor de jeugdbeweging nodig hebben. Maar als je die twee keer hebt gedragen, is de vorm er wel uit. De kringloopwinkel wil ze zelfs niet hebben. En als je speelgoedzand bestelt, riskeer je dat het vergiftigd is. Die dumping die onze bedrijven kapotmaakt, moet stoppen.
Tot slot is China technologisch lang niet zo vooruitstrevend als vaak in Europa gedacht wordt. Voor deep-tech zijn ze nog steeds sterk afhankelijk van de VS en de EU. Waar ze wel goed in zijn, zijn de technisch eenvoudige producten die ze met grote subsidies overal op de wereld willen verkopen.

“Iets anders vind ik de import van goedkope zonnepanelen en batterijen. Ministers noemen dat weleens een schande, maar dat zijn investeringsgoederen. Olie en gas zijn weg als we ze verbruikt hebben, die zonnepanelen leveren nog vijftien jaar elektriciteit. Maar we zouden wel beter een eigen industrie van batterijen en zonnepanelen opbouwen.”

Wat met elektrische auto’s?

Schoors: “Die zitten daartussenin: het is geen brol en het zijn geen investeringsgoederen, maar wel duurzame consumptiegoederen. De Chinezen kunnen hun auto’s hier duurder verkopen dan in China, waar de concurrentie moordend is. We kunnen daar paal en perk aan stellen, maar we zouden de Europese autoproducenten beter aanmanen óók op goedkope elektrische auto’s in te zetten.

“Maar nee, eerst was er de sjoemelsoftware en nu is er het gesleutel aan de Europese wetgeving, zodat we nog wat langer met verbrandingswagens mogen rijden, een aanpassing op maat van Volkswagen en Mercedes. Terwijl een elektrische auto simpeler en goedkoper te maken is dan een verbrandingswagen.

“Doe de motorkap open: daar zit niks in. Zo’n auto telt 30 procent minder onderdelen dan een verbrandingswagen. ’t Is net zo simpel als een mixer: een elektrische motor draait al van zichzelf, terwijl de motor van een verbrandingswagen een ontploffing moet omzetten in een draaibeweging. Energetisch is dat extreem inefficiënt.

“De enige reden waarom elektrische auto’s duurder zijn dan verbrandingswagens, is de batterij. Maar die wordt elk jaar 20 procent goedkoper, al tien jaar op rij. Die batterijen zullen ook nog beter worden, sneller opladen én langer rijden mogelijk maken. Over vijf à tien jaar is een verbrandingswagen dus duurder in aankoop, verbruik en onderhoud. En hij stinkt, maakt veel lawaai en verwoest het klimaat.

“Dus als Europa niet heel snel werk maakt van elektrische wagens, zal het de auto-industrie helemaal verliezen.”

Dus het was zo dom nog niet van MR-voorzitter Georges-Louis Bouchez om een kijkje te gaan nemen in China?

Schoors: “Het is slim om te gaan kijken in China, maar niet om daaruit te concluderen dat we alles op nucleaire energie moeten inzetten.

“België heeft vorige zomer, minder dan een jaar geleden, de veiling van een windmolenpark in zee geblokkeerd, en nu zitten we in een energiecrisis. Als die veiling toen was doorgegaan, waren we nu al windmolens aan het bouwen. Dat gaat over bijna een gigawatt extra, waardoor onze elektriciteit veel goedkoper zou worden. Er is beslist dat niet te doen en voor nucleaire energie te gaan, maar wanneer zullen die reactoren er staan? Over tien jaar? We hebben die energie nú nodig, want we zijn volop onze mobiliteit, verwarming en bedrijfsprocessen aan het elektrificeren.”

Is de strijd tussen de VS en China er eigenlijk een tussen fossiele en groene energie?

Schoors: “Jazeker. En Amerika heeft gekozen voor het verliezende kamp: het zet nu alles in op de technologie van het verleden en het heeft niet door dat we op een kantelpunt staan. We zullen olie en gas wel blijven gebruiken als grondstof voor de plasticnijverheid, maar niet als energiebron. Olie en gas zijn immers duurder dan zon en wind, en op het moment dat je ze verbruikt, zijn ze weg.

“Toch zet Trump daar alles op in. Hij heeft nu het ministerie van Defensie verplicht elektriciteit aan te kopen die is opgewekt door steenkool, om de steenkoolindustrie te subsidiëren – dat is wat wij gedaan hebben in de jaren 70 en 80. Het is eigenlijk onbegrijpelijk en ronduit achterlijk.”

Misschien kan Europa het beter doen en deze nieuwe energiecrisis gebruiken om de shift naar elektriciteit te versnellen?

Schoors: “Absoluut. We kunnen onze afhankelijkheid van olie en gas verminderen op twee manieren: door verwarming, mobiliteit en energie bij bedrijven te elektrificeren, én door de elektriciteit te vergroenen. Dat laatste doen we al redelijk goed. In 2025 was 47,7 procent van de elektriciteit in Europa hernieuwbaar. Als we nucleaire energie erbij tellen, zitten we boven de 70 procent. En in België waren wind en zon alleen vorig jaar al goed voor 33 procent van de elektriciteit.

“Dat zal nog versnellen, omdat we steeds meer beseffen dat wind en zon veel betrouwbaarder zijn dan olie en gas. Ik heb in mijn leven al zes of zeven oliecrises meegemaakt, dat zegt toch alles? De shift naar groene elektriciteit heeft dus ook een verzekeringswaarde: we maken ons onafhankelijker van een zeer onbetrouwbare prijszetting, en van onbetrouwbare leveranciers zoals Rusland en Amerika.”

Dus is het een kwalijk idee van premier Bart De Wever om terug aan het Russische gas te gaan?

Schoors: “Het is een zwaktebod. Alleen als je bijna onafhankelijk bent van Rusland en daar gas betrekken tijdelijk goedkoper is, kun je dat overwegen. Maar je moet dat niet nu doen, dan beland je van de regen in de drop.

“Bart De Wever is terecht heel bezorgd over de chemische industrie. Zijn connectie met Ineos, dat in Antwerpen een nieuwe kraker probeert te bouwen, is ook erg hecht. Maar dat particuliere belang van Antwerpen en Vlaanderen weegt niet op tegen het brede Europese belang.

“De markt in Europa krimpt ten opzichte van de rest van de wereld. De grote investeringen zullen niet meer hier gebeuren, want wij gaan niet meer de chemische producten voor de hele wereld maken. Het is logisch dat in Azië chemische fabrieken worden gebouwd: daar is een markt van vier miljard mensen, terwijl we in Europa met vijfhonderd miljoen zijn. Zo simpel is het.”

Hebt u Over welvaart van Bart De Wever gelezen?

Schoors: “Ik heb het doorbladerd, ja. Hij verwijst vaak naar Singapore, een uitzonderlijk land waarvan ik me kan voorstellen dat het hem aanspreekt. Het is immers een heel sterke rechtsstaat met een kleine en goed functionerende overheid. Maar het is ook een autocratie. Die combinatie komt bijna nergens voor en is wellicht ook alleen maar mogelijk in een kleine eilandstaat als Singapore.

“Ik hoor geregeld het argument dat een autocratie beter functioneert, en dan wordt altijd verwezen naar China en Singapore. Maar Rusland is ook een autocratie, net als Syrië, Libië, Soedan, Rwanda, Oeganda, Zimbabwe, Venezuela en noem maar op. Bijna alle autocratieën zijn niet zo’n succes. En waar het wel een succes is, is het maar de vraag hoelang het zal duren. Meestal stellen zich grote problemen bij de machtsoverdracht.”

Ik kan me voorstellen dat de goed functionerende overheid in Singapore Bart De Wever aanspreekt, want dat blijft hier wel een probleem. Uw vertrek uit de overheidsholding SFPIM na de aanstelling van Axel Miller is een uitstekend voorbeeld.

Schoors: “Geen enkel systeem is perfect, maar soms is een politieke connectie wel erg belangrijk in België. In systemen die goed werken, à la Singapore zeg maar, is competentie belangrijker. Men zou eens goed moeten nadenken over hoe we dat bij onze overheid kunnen veranderen.”

Anderhalf jaar geleden waagde u zich in uw boek Alles wordt anders aan een toekomstscenario. Uw voorspelling over de regionalisering van de economie lijkt alvast uit te komen.

Schoors: “Sneller dan ik had voorzien, ook door Trump, die handel puur als een machtsmiddel bekijkt. We moeten geen voorbeeld nemen aan zijn wispelturige en onvoorspelbare gedrag, maar regionalisering is almaar vaker een oplossing om de enorme ongelijkheid ten gevolge van de globalisering aan te pakken.

“Ook het hoofdstuk over AI wordt werkelijkheid, griezelig genoeg. Ik zie de potentie van robotisering, maar het gevaar bestaat dat een paar bedrijven alle humanoïde robots en alle zelfsturende machines zullen maken. Dan hang je af van twee of drie grote maniakken – ik noem ze met plezier zo, want dat zijn ze.”

AI is gekoloniseerd door het kapitalisme, net zoals met het internet is gebeurd.

Schoors: (knikt) “Zo krijg je een dystopische wereld en dat willen we niet. We willen een AI die voldoende democratisch is, en dus moeten we nadenken hoe we dat in Europa kunnen organiseren.

“Rusland, China en Amerika hebben allemaal hun sociale media, wij hebben niets. In plaats van TikTok, Instagram en X te gebruiken, zouden we beter een goed Europees systeem uitbouwen. Want niet alleen zijn we extreem afhankelijk van die systemen geworden, ze polariseren ons. Daar moeten we echt iets aan doen, want ze bedreigen onze democratieën. Inmiddels spelen Frankrijk en Nederland gelukkig ook al een grote rol in de mondiale wereld van de high-tec, wat ons hoopvol moet moeten stemmen over de toekomst van onze technische afhankelijkheid.

“In Amerika wordt dat nu erg duidelijk, met Truth Social. Wat Trump daar uitkraamt! 1397967985A whole civilization will die tonight’, ‘Open the fucking strait, you crazy bastards’: erger dan zatte toogpraat. Hij valt ook aldoor mensen aan, zoals de paus onlangs.”

Blijft het optimisme uit uw boek overeind, nu er enkele oorlogen en destabiliserende factoren bij gekomen zijn? Moet het eerst nog slechter gaan voor het beter wordt?

Schoors: “Ik leg in mijn boek uit dat de wereld om de zeventig jaar kantelt, maar tussen die stabiele periodes van zo’n drie generaties is er altijd een soort vagevuur: het ene systeem werkt nog en denkt dat het de toekomst is, terwijl het eigenlijk aan het sterven is, en het andere systeem heeft dat nog niet door. Die tussenperiode is altijd verwarrend, conflictueus en gewelddadig.

“We zitten daar nu midden in. De fout die je niet mag maken, zoals de onheilsprofeten die nu zeggen dat alles om zeep gaat, is dat als de nieuwe trend beschouwen. Nee, het is de tussenfase, maar dat nieuwe systeem komt er in sneltreinvaart aan.

“De omslag naar circulaire energie, bijvoorbeeld, staat al veel verder dan we denken. Als ik ergens ga spreken, vraag ik altijd wie er zonnepanelen, een elektrische auto, batterijen en een warmtepomp heeft. Elke keer zie ik meer handen de hoogte in gaan. Mensen beseffen dat ze veel zelf kunnen doen en zich veel onafhankelijker kunnen maken.”

Is het kapitalisme het best mogelijke kader voor dat systeem? Tot nog toe was het vooral een motor van ongelijkheid en roofbouw op de planeet.

Schoors: “Het kapitalisme is zoals de mens: wij hebben zowel de neiging tot geweld als de neiging tot sociaal gedrag in ons. De vraag is: hoe sturen we dat kapitalisme? Veel mensen denken dat het een gebrek aan kaders heeft en alles vrijlaat. Dat is een vergissing: de markt is een menselijke creatie, een set regels waarover we afspraken gemaakt hebben. Trump snapt dat: wat hij doet, is die afspraak eenzijdig veranderen en grotendeels afbreken.

“Dat is geen goed voorbeeld: in plaats van daarop te staan kijken, moeten we het kapitalisme van de toekomst zelf vormgeven. Zo is de verduurzaming van de economie een betere vorm van kapitalisme. En een regionalisering is daar een andere vorm van, met meer buffers en meer strategische autonomie. De volgende zeventig jaar krijgen we misschien een menselijker vorm van kapitalisme.”